Ο κυβερνοεκφοβισμός ως νέο πεδίο ευρωπαϊκής αντεγκληματικής πολιτικής
Σχόλιο στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου της 30ής Απριλίου 2026
- Η ανάδυση μιας νέας μορφής ψηφιακής βίας
Ο κυβερνοεκφοβισμός έχει πλέον μετατραπεί από ένα περιφερειακό κοινωνικό φαινόμενο σε μείζον ζήτημα δημόσιας ασφάλειας και προστασίας θεμελιωδών δικαιωμάτων στον ψηφιακό χώρο. Η διάχυση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, η αλγοριθμική ενίσχυση επιθετικού περιεχομένου και η χρήση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης έχουν μεταβάλει τόσο την ένταση όσο και την έκταση της διαδικτυακής κακοποίησης.
Το πρόσφατο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποτυπώνει την αυξανόμενη ανησυχία των ευρωπαϊκών θεσμών απέναντι σε ένα φαινόμενο που πλήττει κυρίως ανηλίκους και νέους. Τα στοιχεία που επικαλείται το ίδιο το Κοινοβούλιο —ένας στους έξι εφήβους θύμα κυβερνοεκφοβισμού— αναδεικνύουν ότι η ψηφιακή βία δεν αποτελεί πλέον εξαίρεση αλλά δομικό χαρακτηριστικό της διαδικτυακής επικοινωνίας.
- Από την κοινωνική παθογένεια στην ποινική αντιμετώπιση
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόθεση του Κοινοβουλίου να εξεταστεί η αναγνώριση του κυβερνοεκφοβισμού ως «εγκλήματος της ΕΕ».
Η συζήτηση αυτή σηματοδοτεί μία εμφανή μετατόπιση:
από την αντιμετώπιση του cyberbullying ως ζητήματος εκπαιδευτικής πολιτικής ή αυτορρύθμισης των πλατφορμών, προς μια περισσότερο κατασταλτική και ποινικοπολιτική λογική.
Η επιλογή αυτή δεν είναι χωρίς προβληματισμούς. Ο όρος «κυβερνοεκφοβισμός» παραμένει νομικά ασαφής και καλύπτει ετερογενείς συμπεριφορές: παρενόχληση, εξευτελισμό, δημοσιοποίηση προσωπικών δεδομένων, μη συναινετική διάδοση εικόνων ή ακόμη και στοχευμένες εκστρατείες μίσους. Η ενδεχόμενη ποινική εναρμόνιση σε ευρωπαϊκό επίπεδο απαιτεί σαφή όρια ώστε να μη δημιουργηθεί υπέρμετρη ποινικοποίηση της διαδικτυακής έκφρασης.
- Η μετατόπιση της ευθύνης προς τις πλατφόρμες
Το ψήφισμα εντάσσεται επίσης στη γενικότερη ευρωπαϊκή τάση ενίσχυσης της λογοδοσίας των ψηφιακών πλατφορμών. Η αναφορά στην Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA) δείχνει ότι το Κοινοβούλιο θεωρεί πως ο κυβερνοεκφοβισμός δεν είναι απλώς αποτέλεσμα ατομικών συμπεριφορών αλλά και συνέπεια της ίδιας της αρχιτεκτονικής των ψηφιακών υπηρεσιών.
Η επισήμανση ότι ορισμένα επιχειρηματικά μοντέλα ευνοούν τη διάδοση ακραίου ή επιθετικού περιεχομένου είναι ιδιαίτερα κρίσιμη. Για πρώτη φορά η συζήτηση μετατοπίζεται από το «παράνομο περιεχόμενο» στον ίδιο τον τρόπο λειτουργίας των αλγορίθμων προώθησης.
Παράλληλα, η ειδική αναφορά σε deepfakes και εφαρμογές «nudifiers» (εφαρμογές αφαίρεσης ρούχων) επιβεβαιώνει ότι η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί νέες μορφές ψηφιακής θυματοποίησης, ιδίως σε βάρος γυναικών και ανηλίκων.
- Αντεγκληματική πολιτική ή ψηφιακός πατερναλισμός;
Το ψήφισμα αντανακλά τη διαρκώς ενισχυόμενη τάση της Ευρωπαϊκής Ένωσης να ρυθμίζει επιθετικότερα τον ψηφιακό χώρο. Ωστόσο, η διεύρυνση της ποινικής και κανονιστικής παρέμβασης δημιουργεί εύλογα ερωτήματα:
- Ποια είναι τα όρια της ευθύνης των πλατφορμών;
- Πώς διασφαλίζεται η ελευθερία της έκφρασης;
- Μέχρι ποιο σημείο μπορεί η προληπτική επιτήρηση περιεχομένου να θεωρηθεί συμβατή με το κράτος δικαίου;
Η αντιμετώπιση του κυβερνοεκφοβισμού δεν μπορεί να εξαντληθεί στην αυστηροποίηση των κυρώσεων. Η πρόληψη, η ψηφιακή παιδεία και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των ανηλίκων παραμένουν κρίσιμες συνιστώσες κάθε αποτελεσματικής αντεγκληματικής πολιτικής.
- Επίλογος
Το ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αποτελεί σαφή ένδειξη ότι ο κυβερνοεκφοβισμός αντιμετωπίζεται πλέον ως ζήτημα ευρωπαϊκής δημόσιας τάξης και όχι απλώς ως πρόβλημα διαδικτυακής συμπεριφοράς. Η επόμενη περίοδος θα δείξει αν η Ευρωπαϊκή Ένωση θα κινηθεί προς μια νέα μορφή «ψηφιακού ποινικού δικαίου», με αυξημένη ευθύνη των πλατφορμών και διευρυμένες μορφές προστασίας των θυμάτων.