Η ποινική αντιμετώπιση της διαδικτυακής έμφυλης βίας στην ελληνική έννομη τάξη
Ι. Εισαγωγή στο φαινόμενο της ψηφιακής/διαδικτυακής έμφυλης βίας
Η αλματώδης τεχνολογική εξέλιξη της εποχής μας έχει προσφέρει νέες μορφές επικοινωνίας, κοινωνικοποίησης και έκφρασης. Δυστυχώς, όμως, την ίδια στιγμή, το νέο αυτό ψηφιακό περιβάλλον αντικατοπτρίζει έμφυλα στερεότυπα, αναπαράγει και ενισχύει την βία κατά των γυναικών, αναδεικνύοντας νέες μορφές έμφυλης βίας, με διασυνοριακή διάσταση, ασκούμενες από απόσταση χωρίς σωματική επαφή συνήθως δε μέσω της χρήσης ανώνυμων προφίλ σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης.
Η ψηφιακή έμφυλη βία (κυβερνοεκφοβισμός, εμμονική παρακολούθηση, παρενόχληση, δημοσίευση προσωπικών εικόνων ή βίντεο χωρίς συναίνεση είτε για εκφοβισμό είτε για εκδίκηση, deepfakes, στοχευμένες επιθέσεις ρητορικής μίσους κ.α.) αποτελεί μια πραγματική και αυξημένης επικινδυνότητας απειλή, με εξαιρετικά δυσμενείς επιπτώσεις στην ψυχική υγεία, την κοινωνική ζωή (Vasileiadou, 2025), ακόμη και τη σωματική ακεραιότητα των θυμάτων, δεδομένου ότι η βία που άρχεται στον ψηφιακό κόσμο (κοινωνικά δίκτυα, εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων και διαδικτυακές πλατφόρμες) διαχέεται στον φυσικό ( Σύμφωνα δε με έρευνα που διεξήχθη το έτος 2020 από την Υπηρεσία Ερευνών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, υπολογίστηκε ότι μία στις δύο γυναίκες έχουν υποστεί κάποια μορφή διαδικτυακής έμφυλης βίας (EPRS, 2021).
Ο νομικός κόσμος δεν παρέμεινε αδρανής ενώπιον της ραγδαίας αύξησης του νέου αυτού φαινομένου της ψηφιακης βίας αλλά προέβη στη θέσπιση διαφόρων νομοθετημάτων σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Παρόλα αυτά, οι στατιστικές αναλύσεις που διενεργούνται τα τελευταία χρόνια (Vasileiadou, 2025), καταδεικνύουν πως η αποτελεσματική πρόληψη και καταστολή της ψηφιακής έμφυλης βίας παραμένει ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, όχι μόνο εξαιτίας της ανωνυμίας των χρηστών του διαδικτύου (διότι υπάρχουν και επώνυμοι χρήστες - φορείς τοξικότητας, επιθετικότητας και παραπληροφόρησης) αλλά και ένεκα των αλγορίθμων των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και των εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης, οι οποίοι αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα και προκαταλήψεις (Khan, ).
ΙΙ. Μορφές διαδικτυακής έμφυλης βίας
α. Εκδικητική Πορνογραφία (Revenge Porn) : Ο δράστης (συχνά πρώην ερωτικός σύντροφος του θύματος) προβαίνει στη δημοσιοποίηση και διασπορά οπτικοακουστικό υλικού (φωτογραφικού και βίντεο) σεξουαλικού περιεχομένου από ιδιωτικές στιγμές του θύματος, χωρίς την συγκατάθεση του τελευταίου για την διακίνησή του υλικού αυτού μέσω του διαδικτύου αποβλέποντας στην ταπείνωση, τον εξευτελισμό ή την τιμωρία του ταυτοποιημένου θύματος για λόγους εκδίκησης. Το οπτικοακουστικό υλικό δύναται να είναι προϊόν υποκλοπής μέσω ηλεκτρονικής παρείσφρησης στον υπολογιστή, στους λογαριασμούς κοινωνικών δικτύων ή το κινητό τηλέφωνο του θύματος (Yar & Drew, 2019). Πολλές δε φορές ο δράστης δύναται με τη χρήση τεχνολογικών εργαλείων να παρεισφρήσει στην κάμερα του υπολογιστή του θύματος και να τραβήξει κρυφά φωτογραφίες ή βίντεο κάτω από τα ρούχα του θύματος, ενώ το ίδιο δε συναινεί ή βρίσκεται σε άγνοια για την πράξη αυτή (upskirting, creepshots) (Συντιχάκη, 2025). Σύμφωνα με την Δασκαλοπούλου (2019, οπ. αναφ. στο Πεπονή, 2021) το 90% των θυμάτων της εκδικητικής πορνογραφίας - ορθότερα δε της μη συναινετικής πορνογραφίας - είναι γυναίκες και η πρακτική αυτή έχει ως στόχο είτε να ταπεινώσει το θύμα είτε να το εξαναγκάσει να προβεί σε πράξεις ή να ανεχθεί ενέργειες που βλάπτουν την γεννετήσια ελευθερία του ή την περιουσία του (Συκιώτη & Παπαγεωργιού – Γονατάς, 2025) .
Ο όρος «εκδικητική πορνογραφία» έχει δεχθεί έντονες επικρίσεις από τους εγκληματολογικούς κύκλους, οι οποίοι επισημαίνουν πως σε αυτόν υποκρύπτεται μία ευθύνη του θύματος, καθώς υπονοείται ότι με τη συμπεριφορά του εξαγριώνει το δράστη ο οποίος προχώρα στην κοινοποίηση του υλικού (Hall & Hearn, 2017). Κατ’ αυτούς ο όρος «εκδικητική πορνογραφία» δεν εκφράζει τον χαρακτήρα και την έκταση της βλάβης που προκαλείται στο θύμα, προκρίνοντας την χρήση του όρου «σεξουαλική κακοποίηση μέσω εικόνας» (image-based sexual abuse), η οποία υπογραμμίζει τη μη συναινετική δημιουργία και διανομή των ιδιωτικών σεξουαλικών εικόνων.
β. Διαδικτυακή Πλαστοπροσωπία (Online Impersonation) : Ο δράστης χρησιμοποιεί την ταυτότητα ενός προσώπου έχοντας ως σκοπό να βλάψει την τιμή και την επαγγελματική του υπόληψη ή να το εξαπατήσει προκειμένου να αποκομίσει παράνομο περιουσιακό όφελος ή/και να το απειλήσει. Είθισται να χρησιμοποιείται με σκοπό τη δυσφήμιση μιας γυναίκας στον κοινωνικό και επαγγελματικό της κύκλο (European Institute for Gender Equality, 2022)
γ. Κακόβουλος Διαμοιρασμός (Malicious Distribution) : Ο δράστης χρησιμοποιεί ψηφιακά εργαλεία με σκοπό τον διαμοιρασμό δυσφημιστικού υλικού ή ως εργαλείο προπαγάνδας για την προώθηση της βίας κατά των γυναικών, την υποκίνηση βίαιων αντιδράσεων εναντίον φεμινιστικών κινημάτων ή ακτιβιστριών που υπερασπίζονται τα δικαιώματα των γυναικών, όπως π.χ. τη νομική κατοχύρωση του δικαιώματος στην άμβλωση (European Institute for Gender Equality, 2022).
δ. Ομαδικές Διαδικτυακές Επιθέσεις (Mob Attacks) : Πολλοί δράστες συνενώνονται σε μια ομάδα (εχθρικός όχλος), η οποία παρενοχλεί συστηματικά και επίμονα ένα συγκεκριμένο άτομο, μέσω του διαδικτύου, με στόχο τον δημόσιο εξευτελισμό του και συνακόλουθα την απομόνωση του θύματος από τον κοινωνικό του περίγυρο (Ζερλέντη & Λεγάκη - Αντωνοπούλου, 2022).
ε. Διαμοιρασμός Υλικού με Σεξουαλικό Περιεχόμενο (Abusive Sexting) : Ο δράστης προβαίνει σε δημοσιοποίηση/κοινοποίηση στο διαδίκτυο προσωπικών μηνυμάτων με σεξουαλικό περιεχόμενο χωρίς τη συναίνεση/άδεια ενός ή όλων των μερών που έχουν ανταλλάξει ή μοιραστεί αυτό το υλικό, με σκοπό τη διαπόμπευση του θύματος. Έρευνες δείχνουν ότι πιο πιθανοί δράστες αυτού του αδικήματος είναι άνδρες και αγόρια (Ζερλέντη & Λεγάκη - Αντωνοπούλου, 2022).
στ. Σεξιστική Ρητορική Μίσους (Sexist Hate Speech): Η σεξιστική ρητορική μίσους αφορά εκφράσεις που διαδίδουν, υποκινούν, προωθούν ή δικαιολογούν το μίσος με βάση το φύλο. Ορισμένες ομάδες γυναικών στοχοποιούνται ιδιαίτερα από σεξιστική ρητορική μίσους (ιδίως νέες γυναίκες, γυναίκες δημοσιογράφοι ή γυναίκες πολιτικοί), ωστόσο κάθε γυναίκα δύναται να αποτελέσει στόχο σεξιστικής ρητορικής μίσους στο διαδίκτυο. Στην πράξη ο όρος αναφέρεται σε απειλές βιασμού, δολοφονίας και βασανισμού, που απευθύνονται σε γυναίκες και κορίτσια μέσω του διαδικτύου. Η σεξιστική ρητορική μίσους εδράζεται στα έμφυλα στερεότυπα και την κουλτούρα του βιασμού (Morini, 2024).
ζ. Επιθέσεις στον Πραγματικό Κόσμο (In Real Life Attacks/ IRL Trolling) : Ο όρος περιγράφει περιστατικά κατά τα οποία η διαδικτυακή κακοποίηση εξελίσσεται σε κακοποίηση στον φυσικό κόσμο, όπως για παράδειγμα το stalking. Πολλές φορές δε ο δράστης επιχειρεί να περιάγει το θύμα σε μια κατάσταση τρόμου επισημαίνοντας του μέσω μηνυμάτων ότι γνωρίζει τη διεύθυνση κατοικίας του, καθώς και τον τόπο εργασίας του (Ζερλέντη & Λεγάκη - Αντωνοπούλου, 2022).
ΙΙΙ. Η αντιμετώπιση των νέων μορφών διαδικτυακής βίας σε βάρος των γυναικών στην ελληνική ποινική νομοθεσία
Με τον Ν. 5172/2025 ο Έλληνας ποινικός νομοθέτης ενσωματώνοντας την Οδηγία ΕΕ 2024/1385 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου για την καταπολέμηση της βίας κατά των γυναικών και της εξ οικείων βίας στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα και πριμοδοτώντας κατασταλτικές κατά κύριο λόγο πρακτικές για την αντιμετώπιση της, προέβη στην τυποποίηση νέων μορφών διαδικτυακής βίας κατά των γυναικών και στη θέσπιση αυστηρότερων πλαισίων απειλούμενων ποινών για τους δράστες έμφυλης βίας. Ειδικότερα, σ την νεοεισαχθείσα παρ. 1Α του άρθρου 333 του Ποινικού Κώδικα (ΠΚ), όπως αυτό ισχύει σήμερα τροποποιημένο βάσει του άρθρου 7 του Ν. 5172/2025 όπου ενσωματώνεται το άρθρο 6 της Οδηγίας 2024/1385, τυποποιείται το αδίκημα της παρενοχλητικής κυβερνοπαρακολούθησης. Πρόκειται για μια σύγχρονη μορφή βίας που παραβιάζει την προσωπική ελευθερία του θύματος και διαπράττεται συνήθως σε βάρος προσώπων που ζουν στην ίδια οικία με τον δράστη, καθώς και από πρώην συζύγους ή συντρόφους (Αιτιολ. Έκθ. Ν. 5172/2025). Η εγκληματική συμπεριφορά του δράστησυνίσταται στην συνεχή ή κατ' επανάληψη παρακολούθηση των κινήσεων και των δραστηριοτήτων του θύματος χωρίς τη συναίνεση ή την άδειά του και παρά την εκπεφρασμένη αντίθετη βούλησή του, μέσω της χρήσης τεχνολογιών πληροφοριών και επικοινωνιών (π.χ. παραβίαση ηλεκτρονικών συσκευών του θύματος με συγκαλυμμένη εφαρμογή λογισμικού πληκτρολογήσεων με σκοπό την πρόσβαση σε ιδιωτικούς χώρους του θύματος, εγκατάσταση εφαρμογών γεωγραφικού εντοπισμού, συμπεριλαμβανομένου λογισμικού παρενοχλητικής κυβερνοπαρακολουθησης σε ηλεκτρονικές συσκευές του θύματος κ.ο.κ.) (Χατζηιωάννου, 2025).
Σύμφωνα με την ως άνω Ευρωπαϊκή Οδηγία η έννοια της «παρακολούθησης» αφορά στην επιτήρηση ενός προσώπου γενικότερα, συμπεριλαμβανομένης της παρατήρησης των δραστηριοτήτων του προσώπου αυτού, ενώ η έννοια της «ιχνηλάτησης» των κινήσεων και των δραστηριοτήτων του θύματος θα πρέπει να εκλαμβάνεται ως ο εντοπισμός της θέσης ενός προσώπου και η παρακολούθηση των κινήσεων του. Και στις δύο περιπτώσεις οι ενέργειες του δράστη αποσκοπούν στον έλεγχο και τη χειραγώγηση του υπό παρακολούθηση προσώπου. Περαιτέρω, η παρακολούθηση πρέπει να είναι συνεχής ή κατ’ επανάληψη τελούμενη, ούτως ώστε να χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένη βαρύτητα και διάρκεια (Χατζηιωάννου, 2025).
Για την στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος απαραίτητη προϋπόθεση είναι το θύμα να περιέλθει σε κατάσταση τρόμου ή ανησυχίας, γεγονός εκ των πραγμάτων ιδιαίτερα δυσαπόδεικτο με αποτέλεσμα το στοιχείο αυτό να καθιστά την εν λόγω διάταξη δυσεφάρμοστη (Χατζηιωάννου, 2025) .
Υποκειμενικά ο δράστης πρέπει να βαρύνεται με δόλο, έστω ενδεχόμενο, όμως, ως προς το μέσο τέλεσης της συνεχούς παρακολούθησης του θύματος ο δόλος απαιτείται να είναι άμεσος πρώτου βαθμού, καθώς τούτο προκύπτει από τη χρήση του όρου «συνεχής» ή «κατ’ εξακολούθηση» που προϋποθέτει επανειλημμένη τέλεση και σχέδιο (Συμεωνίδου – Καστανίδου, 2023). Δεδομένου ότι πρόκειται για έγκλημα υπερχειλούς υποκειμενικής υπόστασης απαιτείται να συντρέχει στο πρόσωπο του δράστη ένας επιπρόσθετος σκοπός ιχνηλάτησης ή επιτήρησης των κινήσεων και των δραστηριοτήτων του θύματος (Χατζηιωάννου, 2025).
Η παρενοχλητική κυβερνοπαρακολούθηση απειλείται στο νομό με ποινή φυλάκισης διάρκειας 10 ημερών έως 2 ετών. Σε περίπτωση δε που η ως άνω άδικη πράξη στρέφεται κατά ανήλικου θύματος η διάταξη της παρ. 3 του ίδιου άρθρου προβλέπει αυστηρότερη ποινική κύρωση (φυλάκιση έως 3 έτη). Με την προσθήκη της διάταξης της παρ. 5 στο άρθρο 337 ΠΚ, τυποποιείται το αδίκημα της κυβερνοπαρενόχλησης (περ. γ του άρθρου 7 της Οδηγίας 2024/1385). Σύμφωνα με την Αιτιολογική Έκθεση του Ν. 5172/2025 η διάταξη προασπίζει τη γενετήσια αξιοπρέπεια εντός του ψηφιακού περιβάλλοντος του κυβερνοχώρου. Η αντικειμενική υπόσταση του αδικήματος πραγματώνεται με την αποστολή πραγματικής ή σχεδιασμένης εικόνας ή οπτικού ή οπτικοακουστικού υλικού αποτυπωμένου σε ηλεκτρονικό ή άλλο υλικό φορέα, που απεικονίζει γεννητικά όργανα και δύναται να προκαλέσει στον αποδέκτη, φόβο, ανησυχία ή σοβαρή ψυχολογική βλάβη. Το προβλεπόμενο απειλούμενο πλαισιο ποινής κυμαίνεται από 10 μέρες έως 3 έτη, ενώ εάν το αδίκημα έχει τελεστεί σε βάρος ανηλίκου ή προσώπου που φέρει την ιδιότητα δημόσιου εκπροσώπου, δημοσιογράφου ή υπερασπιστή των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή ο δράστης τελεί σε ιεραρχική σχέση ή σχέση εξάρτησης με το θύμα, συντρέχει επιβαρυντική περίσταση, χάριν εξασφάλισης αυξημένης προστασίας των ευάλωτων ανηλίκων ατόμων, καθώς και εκείνων που εκτίθενται συχνότερα σε μεγαλύτερο κίνδυνο παρενόχλησης και εκφοβισμού προκειμένου να στερηθούν την ελευθερία του λόγου τους.
Για τη στοιχειοθέτηση της υποκειμενικής υπόστασης του εν λόγω ψηφιακού αδικήματος απαιτείται να συντρέχει στο πρόσωπο του δράστη δόλος οποιουδήποτε βαθμού ακόμη και ενδεχόμενος.
Το αδίκημα της εκδικητικής πορνογραφίας εισήχθη στον ελληνικό Ποινικό Κώδικα με το άρθρο 38 του Ν. 4947/2022. Η διάταξη του άρθρου 346 ΠΚ θεσπίστηκε χάριν εναρμόνισης της εθνικής νομοθεσίας με τις ευρωπαϊκές πρακτικές που αντιμετωπίζουν ως έγκλημα μορφές βίας που έχουν ως μέσο τέλεσης την ψηφιακή τεχνολογία και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αποβλέπουν στην έκθεση, τον στιγματισμό, την ταπείνωση και την προσβολή των αποδεκτών της και επιφέρουν σοβαρές βλάβες στην ψυχική ή σωματική υγεία των θυμάτων, συχνά ανεπανόρθωτες, οδηγώντας αυτά ακόμα και σε απόπειρα ή τελεσμένη αυτοχειρία (Συκιώτη & Παπαγεωργίου - Γονατάς, 2025). Αξίζει να σημειωθεί πως μέχρι πρότινος η ελληνική νομοθεσία αντιμετώπιζε το φαινόμενο αυτό στο πλαίσιο της νομοθεσίας περί της προστασίας των προσωπικών δεδομένων εστιάζοντας κυρίως στην προστασία του δικαιώματος πληροφοριακού αυτοκαθορισμού των προσώπων (Τσόλιας, 2022).
Για τη στοιχειοθέτηση της αντικειμενικής υπόστασης του εγκλήματος απαιτείται η εκ μέρους του δράστη χωρίς δικαίωμα κοινολόγηση σε τρίτο πρόσωπο ή η ανάρτηση σε κοινή θέα, πραγματική, αλλοιωμένη ή σχεδιασμένη εικόνα ή κάθε είδους οπτικό ή οπτικοακουστικό υλικό, στο οποίο αποτυπώνεται μη δημόσια πράξη άλλου που αφορά στη γενετήσια ζωή του. «Χωρίς δικαίωμα» ενεργεί ο δράστης όταν τελεί τις παραπάνω πράξεις χωρίς να υφίσταται σχετική διάταξη νόμου που να του το επιτρέπει ή ενεργεί καθ' υπέρβαση άλλης νομικής πράξης (π.χ. σύμβασης κ.ο.κ.). Συνεπώς καλύπτονται και περιπτώσεις δεδομένων που ο δράστης κατέχει μεν νόμιμα π.χ. με την κατ' αρχήν συγκατάθεση του υποκειμένου τους, τα επεξεργάζεται όμως για σκοπό διαφορετικό από εκείνον για τον οποίο το υποκείμενο έδωσε τη συγκατάθεσή του (Ναζίρης, 2022). Ο όρος «κοινολογεί», ερμηνεύεται ως η γνωστοποίηση της εικόνας ή του οπτικού ή οπτικοακουστικού υλικού, σε ένα ή περισσότερα συγκεκριμένα άτομα με τέτοιο τρόπο, ώστε να λάβουν γνώση αυτού. Ο όρος «αναρτά» αναφέρεται σε ανάρτηση υλικού σε κοινή θέα, π.χ. σε ιστοσελίδες ή προβολή του υλικού σε δημόσιους χώρους, και αρκεί να το έχει δει ένα τουλάχιστον άτομο από τον αόριστο αριθμό ατόμων που έχουν πρόσβαση. Ως «μη δημόσια πράξη» νοείται η συμπεριφορά που αποτυπώνεται στο οπτικό ή οπτικοακουστικό υλικό, αφορά τη γενετήσια ζωή του θύματος, μπορεί να εκδηλώνεται είτε σε ιδιωτικό χώρο είτε σε δημόσιο, χωρίς όμως να προορίζεται από το εικονιζόμενο άτομο να κοινολογηθει ή να αναρτηθεί σε αόριστο αριθμό ατόμων (Συκιώτη & Παπαγεωργίου – Γονατάς, 2025). Η πράξη του δράστη πρέπει να παραπέμπει σε ταυτοποιήσιμο πρόσωπο, δηλαδη να διακρίνεται το πρόσωπο και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του (Συμεωνίδου-Καστανίδου, 2023).
Στη διάταξη της παρ. 2 του ίδιου άρθρου προβλέπεται ότι εάν ο δράστης απειλεί το θύμα ότι θα τελέσει τις παραπάνω πράξεις προκειμένου να το εξαναγκάσει σε πράξη ή παράλειψη ή ανοχή για την οποία αυτό δεν έχει υποχρέωση, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο (2) ετών, ενώ ανάγονται σε κακούργημα με απειλή επιβολής ποινής κάθειρξης έως οκτώ (8) έτη και χρηματική ποινή οι περιπτώσεις στις οποίες: (α) η ανάρτηση γίνεται στο διαδίκτυο ή σε μέσο κοινωνικής δικτύωσης με αόριστο αριθμό αποδεκτών, (β) η ανάρτηση αφορά ανήλικο, (γ) το αδίκημα τελείται σε βάρος νυν ή πρώην συζύγου ή συντρόφου του υπαιτίου ή σε βάρος προσώπου που συνοικεί με αυτόν, (δ) ο δράστης αποβλέπει στον πορισμό παράνομου περιουσιακού οφέλους. Αν μάλιστα κάποια από τις ως άνω περιγραφόμενες πράξεις οδήγησε το θύμα σε απόπειρα αυτοκτονίας επιβάλλεται κάθειρξη και χρηματική ποινή, ενώ εάν επήλθε ο θάνατος του θύματος επιβάλλεται κάθειρξη τουλάχιστον δέκα (10) ετών και χρηματική ποινή.
Η υποκειμενική υπαιτιότητα που πρέπει να βαρύνει τον δράστη για τη στοιχειοθέτηση του αδικήματος είναι ο δόλος οποιουδήποτε βαθμού, έστω και ο ενδεχόμενος.
Σύμφωνα με το άρθρο 21 παρ. 1 Ν.5172/2025, η τέλεση του αδικήματος αυτού όπως και της κυβερνοπαρενόχλησης κατ’ άρθρο 337 παρ. 5 ΠΚ συνιστά επιβαρυντική περίσταση, όταν ο δράστης έχει καταδικασθεί αμετάκλητα στο παρελθόν για ομοειδή εγκλήματα, ενώ σύμφωνα με το άρθρο 12 παρ. 1 του Ν. 5172/2025, με πλήρως και ειδικώς αιτιολογημένη διάταξη του αρμόδιου εισαγγελέα πρωτοδικών, μπορεί να διατάσσεται, με βάση την αρχή της αναλογικότητας και σύμφωνα με το άρθρο 12 του Ν. 5099/2024 περί εντολών ανάληψης δράσης κατά παράνομου περιεχομένου, η αφαίρεση από τον διαχειριστή ιστοσελίδας ή τον πάροχο φιλοξενίας περιεχομένου το οποίο εμπίπτει στις ως άνω αξιόποινες πράξεις, εφόσον μπορούν να εντοπισθούν τα στοιχεία του διαχειριστή ή του παρόχου φιλοξενίας (Συκιώτη & Παπαγεωργίου - Γονατάς, 2025). Τέλος, σύμφωνα με την παρ. 3 της ίδιας διάταξης του Ν. 5172/2025, οι ελληνικοί ποινικοί νόμοι εφαρμόζονται και όταν η πράξη τελείται στην αλλοδαπή από ημεδαπό, ακόμη και αν δεν είναι αξιόποινη κατά τους νόμους της χώρας όπου τελέστηκε, μη εφαρμοζόμενων των προϋποθέσεων των παρ. 1 και 3 του άρθρου 6 ΠΚ.
- Τελικές παρατηρήσεις επί του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου - Προτάσεις για την υιοθέτηση πολιτικών και την ανάληψη δράσεων για την αντιμετώπιση της διαδικτυακής έμφυλης βίας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο
Το διεθνές και ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για την πρόληψη και την καταστολή της διαδικτυακής έμφυλης βίας αν και βρίσκεται ακόμη σε ένα εξελικτικό στάδιο, έχει δημιουργήσει μια ισχυρή βάση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο ψηφιακό περιβάλλον. Πλήθος Συμβάσεων, Κανονισμών, Ευρωπαϊκών Οδηγιών, Συστάσεων και Κατευθυντήριων Γραμμών προβλέπουν μέτρα πρόληψης και προστασίας των ατόμων από την κυβερνοβία με βάση το φύλο, αντιμετωπίζοντας την διαδικτυακή παρενόχληση, την κακοποίηση, τον εξευτελισμό, την ταπείνωση, τον εκφοβισμό και τις διακρίσεις, με σκοπό τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου ψηφιακού περιβάλλοντος για όλους τους χρήστες, ιδίως τις γυναίκες και τα κορίτσια. Αναφέρονται ενδεικτικά η Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας, γνωστή και ως «Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης» (2011), ο Γενικός Κανονισμός για την Προστασία Προσωπικών Δεδομένων (GDPR), ήτοι ο Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το 2016, ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ήτοι ο Κανονισμος (ΕΕ) 2022/2065, που εγκρίθηκε από το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο το 2022, η Σύσταση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Καταπολέμηση της Ρητορικής Μίσους του 2022, η οποία περιλαμβάνει και τη σεξιστική ρητορική μίσους, ο Κανονισμός για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act), ήτοι η πρώτη νομοθεσία της ΕΕ που ρυθμίζει την Τεχνητή Νοημοσύνη (Κανονισμός (ΕΕ) 2024/1689).
Όσον αφορά στην ελληνική έννομη τάξη τα ψηφιακά αδικήματα που τελούνται σε βάρος των γυναικών αντιμετωπίζονται όπως αναπτύχθηκε και ανωτέρω μέσω του κοινού ποινικού δικαίου, της νομοθεσίας περί προστασίας προσωπικών δεδομένων και περί απαγορεύσεως δημόσιας υποκίνησης σε βία (Ν. 927/1979, όπως ισχύει σήμερα τροποποιημένος με το Ν. 4285/2014). Δυστυχώς, οι προσπάθειες για εναρμόνιση του οικείου νομοθετικού πλαισίου με τα πρότυπα της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης (Ν.4531/2018) και των λοιπών Ευρωπαϊκών Οδηγιών δεν επέφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα και απαιτούνται άμεσα βελτιώσεις. Η εισαγωγή νομικών νεολογιών, η ασάφεια κρίσιμων κανόνων δικαίου και οι παραλείψεις ενσωμάτωσης πολλών άρθρων των Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385 αποστέρησαν την ελληνική έννομη τάξη από σημαντικά εργαλεία για την αποτελεσματική αντιμετώπιση του φαινομένου (ΔΙΟΤΙΜΑ, 2025).
Αναμφισβήτητα, η ποινικοποίηση των βασικότερων μορφών ψηφιακής/διαδικτυακής έμφυλης βίας αποβλέπει στην ενίσχυση της προστασίας των θυμάτων έμφυλης βίας δεδομένου ότι η απειλή επιβολής ποινής σε περίπτωση τέλεσης αυτών και εν συνεχεία η τιμώρηση του δράστη, λειτουργεί αφενός αποτρεπτικά για την τέλεση τους ή την επανάληψη τους, αντίστοιχα, και αφετέρου η νομική αναγνώριση των «κοινωνικών» αυτών εγκλημάτων συμβάλλει στην ενδυνάμωση των θυμάτων, τα οποία γνωρίζοντας ότι ο δράστης θα τιμωρηθεί για την πράξη του ενθαρρύνονται στο να υποβάλλουν καταγγελία ενώπιον των αρμόδιων αρχών. Η ύπαρξη σαφών ποινικών κυρώσεων ενισχύει την κοινωνική αντίληψη ότι αυτές οι συμπεριφορές είναι παράνομες και αποδοκιμαστές από την έννομη τάξη.
Ωστόσο, ένεκα της φύσης των αδικημάτων, της πολυπλοκότητας των εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης, της έλλειψης τεχνογνωσίας εκ μέρους των διωκτικών αρχών, ο εντοπισμός και η ταυτοποίηση του εκάστοτε δράστη καθίσταται, όπως εύκολα γίνεται αντιληπτό, ένα εξαιρετικά δύσκολο εγχείρημα, με αποτέλεσμα οι προβλέψεις των ποινικών διατάξεων να μένουν στην πράξη ανεφάρμοστες. Επιπρόσθετα, οι διαδικασίες με τις τεχνολογικές εταιρείες και τις πλατφόρμες για την απόσυρση του παράνομου υλικού δεν είναι άμεσες με αποτέλεσμα το υλικό αυτό να διακινείται στον ψηφιακό κόσμο για μεγάλο χρονικό διάστημα συνεχίζοντας την προσβολή θεμελιωδών δικαιωμ άτων και ελευθεριών του θύματος (Mijatovic, 2022).
Εν ολίγοις, το υφιστάμενο νομοθετικό πλαίσιο δεν επαρκεί για την ουσιαστική προστασία των θυμάτων, δεδομένου ότι δεν ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες του ψηφιακού κόσμου. Πέρα από την τυποποίηση των ψηφιακών αδικημάτων στον ποινικό νόμο απαιτείται και η θεσμοθέτηση ταχύτερων και αποτελεσματικότερων διαδικασιών αναφορικά με τον εντοπισμό των δραστών ψηφιακών αδικημάτων, τη συστηματική επιτήρηση τους μέχρι την οριστική εκδίκαση των υποθέσεων, την έγκαιρη απομάκρυνση του παράνομου περιεχομένου από τις ψηφιακές πλατφόρμες και την απόδοση σε αυτές των ευθυνών που τους αναλογούν, όπως π.χ. επιβολή κυρώσεων σε ψηφιακές πλατφόρμες που αναπαράγουν έμφυλα στερεότυπα και ενισχύουν την βία κατά των γυναικών / φιλοξενούν δράσεις κινημάτων που αντιτίθενται στην ισότητα των φύλων κ.α..
Περαιτέρω, απαιτείται παροχή εξειδικευμένης εκπαίδευσης σε όλους τους εμπλεκόμενους επαγγελματίες, ανάπτυξη προγραμμάτων ενημέρωσης των νέων αναφορικά με την ψηφιακή βία και τις μορφές της, καθώς και ενημέρωση για τη λειτουργία υποστηρικτικών μηχανισμών παροχής νομικής και ψυχολογικής υποστήριξης των θυμάτων, ούτως ώστε να ενθαρρύνονται στην καταγγελία αδικημάτων που τελούνται σε βάρος τους κατά την περιήγησή τους στον ψηφιακό κόσμο. Πέρα, όμως, από τα μέτρα πρόληψης και προστασίας που οφείλει να λάβει η Πολιτεία και ως Κοινωνία είμαστε υποχρεωμένοι στη διαμόρφωση μιας κουλτούρας που καταδικάζει τον ψηφιακό μισογυνισμό και προωθεί την ισότιμη ψηφιακή πολιτειότητα (Βουγιούκα & Καζάνη, 2023).
Εν κατακλείδι, η αποτελεσματική αντιμετώπιση της έμφυλης ψηφιακής βίας επιτάσσει, πέραν της ενίσχυσης των υφιστάμενων νομικών μέτρων, την υιοθέτηση πολιτικών που διασφαλίζουν την πρόληψη αυτής στη βάση μιας διαθεματικής και συμπεριληπτικής προσέγγισης (Βουγιούκα & Καζάνη, 2023).
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ - ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ - ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
Αιτιολογική Έκθέση Ν. 5172/2025 «Αντιμετώπιση νέων μορφών βίας κατά των γυναικών – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385 – Πρόσθετες ρυθμίσεις στον νόμο περί ενδοοικογενειακής βίας - Αναδιοργάνωση των ιατροδικαστικών υπηρεσιών - Ενίσχυση της λειτουργίας της Eurojust - Μέτρα για την προστασία των ανηλίκων και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας - Δικονομικές διατάξεις αρμοδιότητας των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και άλλες ρυθμίσεις». Ανακτήθηκε από https://www.hellenicparliament.gr/UserFiles/2f026f42-950c-4efc-b950-340c4fb76a24/12818179.pdf, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 24/05/2026
Βουγιούκα Α. & Καζάνη Ε. (2023). Έκθεση για τη Νομοθεσία και τις Πολιτικές που αφορούν την Διαδικτυακή/ Τεχνολογικά υποβοηθούμενη Έμφυλη Βία. Κέντρο ΔΙΟΤΙΜΑ. Ανακτήθηκε από https://diotima.org.gr/nomothesia-kai-tis-politikes-poy-aforoy/, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Ζερλέντη Χ. & Λεγάκη- Αντωνοπούλου Σ. (2022). Γλωσσάρι, Μορφές διαδικτυακής έμφυλης βίας. Κέντρο ΔΙΟΤΙΜΑ. Ανακτήθηκε από https://diotima.org.gr/glossari-morfes-emfylis-vias-sto-diadiktyo/, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Κέντρο ΔΙΟΤΙΜΑ (2025, 7 Ιανουαρίου). Παρατηρήσεις κατ΄άρθρο για το σχέδιο νόμου «Αντιμετώπιση νέων μορφών βίας κατά των γυναικών – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1385 – Πρόσθετες ρυθμίσεις στον νόμο περί ενδοοικογενειακής βίας - Αναδιοργάνωση των ιατροδικαστικών υπηρεσιών - Ενίσχυση της λειτουργίας της Eurojust - Μέτρα για την προστασία των ανηλίκων και την καταπολέμηση της εγκληματικότητας - Δικονομικές διατάξεις αρμοδιότητας των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων και άλλες ρυθμίσεις» στην πλατφόρμα της διαβούλευσης. Ανακτήθηκε από https://diotima.org.gr/alli-mia-chameni-eykairia-gia-to-schedio/, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 22/05/2026
Ναζίρης Γ. (2022). Η ποινική αντιμετώπιση της γενετήσιας διαπόμπευσης (με αφορμή της ΑΠ 686/2021). ΠοινΔικ 2022, σσ. 264επ.
Πεπονή Α. (2021). Revenge Porn: μια μορφή διαδικτυακού βιασμού. Crime Times, τεύχος #15, Μάρτιος 2021. Ανακτήθηκε από https://www.crimetimes.gr/revenge-porn-%CE%BC%CE%AF%CE%B1-%CE%BC%CE%BF%CF%81%CF%86%CE%AE-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CF%84%CF%85%CE%B1%CE%BA%CE%BF%CF%8D-%CE%B2%CE%B9%CE%B1%CF%83%CE%BC%CE%BF%CF%8D/ , διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Συκιώτη Α. & Παπαγεωργίου - Γονατάς Σ. (2025). Ερμηνεία άρθρων 337 & 346 ΠΚ. Σε Α. Χαραλαμπάκης, Ο Νέος Ποινικός Κώδικας : Ερμηνεία κατ’ άρθρο του Ν.4619/2019 (σσ. 2981 επ. & σσ. 3077 επ.). Αθήνα – Θεσσαλονίκη : Νομική Βιβλιοθήκη
Συμεωνίδου - Καστανίδου Ε. (2023). Εγκλήματα κατά Προσωπικών Αγαθών. Αθήνα – Θεσσαλονίκη : Νομική Βιβλιοθήκη
Συντιχάκη Ε. (2025). Το διαδίκτυο ως εργαλείο σεξουαλικών εγκλημάτων: Η περίπτωση του Revenge Porn. Crime Times, τεύχος #23, Απρίλιος 2025, Ανακτήθηκε από https://www.crimetimes.gr/%CF%84%CE%BF-%CE%B4%CE%B9%CE%B1%CE%B4%CE%AF%CE%BA%CF%84%CF%85%CE%BF-%CF%89%CF%82-%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%B1%CE%BB%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CF%83%CE%B5%CE%BE%CE%BF%CF%85%CE%B1%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD/, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Τσόλιας Γ. (2022). Ποινική προστασία προσωπικών δεδομένων, αποκλειστικά προσωπική δραστηριότητα και revenge porn, με αφορμή την ΑΠ 686/2021. ΠοινΔικ 3/2022, σσ. 358 επ.
Χατζηιωάννου Κ. (2025). Ερμηνεία άρθρου 333 ΠΚ. Σε Α. Χαραλαμπάκης, Ο Νέος Ποινικός Κώδικας : Ερμηνεία κατ’ άρθρο του Ν.4619/2019 (σσ. 2953 επ). Αθήνα – Θεσσαλονίκη : Νομική Βιβλιοθήκη
ΞΕΝΟΓΛΩΣΣΗ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ- ΑΡΘΡΟΓΡΑΦΙΑ - ΔΙΑΔΙΚΤΥΑΚΕΣ ΠΗΓΕΣ
Council of Europe Convention on Preventing and Combating Violence Against Women and Domestic Violence, Ανακτήθηκε από https://rm.coe.int/168008482e, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
European Commission, The Digital Services Act, n.d., Ανακτήθηκε από https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/priorities-2019-2024/europe-fit-digital-age/digital-services-act_en, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
European Institute for Gender Equality (EIGE) (2022). Combating Cyber Violence against Women and Girls. Luxembourg: Publications Office of the European Union. Ανακτήθηκε από https://eige.europa.eu/sites/default/files/documents/combating_cyber_violence_against_women_and_girls.pdf, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
European Parliamentary Research Service (EPRS) (2021). Ten issues to watch in 2021, Ανακτήθηκε από https://www.europarl.europa.eu/thinktank/en/document/EPRS_IDA(2021)659436, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
GDPR Info, General Data Protection Regulation (GDPR), n.d.. Ανακτήθηκε από https://gdpr-info.eu, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Hall, Μ. & Hearn, J., (2017). Revenge Pornography: Gender, Sexualities and Motivations. London: Routledge.
Hall, P. & Ellis, D. (2023). A systematic review of socio-technical gender bias in AI algorithms. Online Information Review 47 (7), 1264-1279
Khan, V. (2024). Artificial Intelligence and Gender Bias: Analyzing Algorithmic Discrimination in Language Models. Journal of Gender, Power, and Social Transformation 1 (2), 31-40
Mijatovic, D. (2022). No space for violence against women and girls in the digital world. Commissioner for Human Rights. Human Rights Comment. Council of Europe Portal. Ανακτήθηκε από https://www.coe.int/el/web/commissioner/-/no-space-for-violence-against-women-and-girls-in-the-digital-world, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 23/05/2026
Morini, C., (2024). Countering online sexist hate speech in the European legal context: Between present commitment and future challenges. QIL 104 (2024), 17-34
Office of the High Commissioner Human Rights United Nations, Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women New York, 18 December 1979. Ανακτήθηκε από https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/convention-elimination-all-forms-discrimination-against-women, , διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Plan International (2020). State of the World’s Girls 2020 : Free to Be Online?. Ανακτήθηκε από https://plan-international.org/publications/free-to-be-online/, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Regulation (EU) 2024/1689 of the European Parliament and of the Council of 13 June 2024 laying down harmonised rules on artificial intelligence and amending Regulations (AI ACT). Ανακτήθηκε από http://data.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Sanz Luque, B., Bauer, F., Son, G.-Y. & Kluge, H. (2025). On and Beyond the Screen : The reality of Digital Violence. United Nations Sustainable Development Group. Ανακτήθηκε από https://unsdg.un.org/latest/stories/and-beyond-screen-reality-digital-violence, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 21/05/2026
UN WOMEN, GLOBAL TRENDS TO PREVENT AND RESPOND TO TECHNOLOGY- FACILITATED VIOLENCE AGAINST WOMEN AND GIRLS: A COMPENDIUM OF EMERGING PRACTICES, Ending Violence against Women and Girls Section, New York, 2025, Ανακτήθηκε από https://www.unwomen.org/sites/default/files/2025-12/global-trends-to-prevent-and-respond-to-technology-facilitated-violence-against-women-and-girls-en.pdf, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Vasileiadou, A. (2025, April 7). The Digital Age and the Escalation of Cyber Gender-Based Violence. Human Rights Research Center. Ανακτήθηκε από https://www.humanrightsresearch.org/post/the-digital-age-and-the-escalation-of-cyber-gender-based-violence, διαδικτυακά προσπελάσιμο στις 10/01/2026
Yar, M. & Drew, J. (2019). Image-Based Abuse, Non-Consensual Pornography, Revenge Porn: A Study of Criminalization and Crime Prevention in Australia and England & Wales. International Journal of Cyber Criminology, July – December 2019. Vol. 13(2): 578–594
Ασημίνα Νιασούδη
Δικηγόρος Παρ’ Αρείω Πάγω
ΜΔΕ Ποινικών & Εγκληματολογικών Επιστημών ΑΠΘ